الکلام اللطیف؛ شرح فارسی بر تصریف - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٠ - فعل مضارع مجهول

و يستخرج (مورد طلب بيرون واقع شدن قرار مى‌گيرد يكمرد غائب در زمان آينده).

شرح‌

فعل مضارع مجهول‌

فعل مضارع مجهول آنستكه بمفعول نسبتش دهند و علامت آن اينستكه حروف مضارعه مضموم و ماقبل آخرش مفتوح مى‌باشد مانند: ينصر عمرو (يارى مى‌شود عمرو) كه ابتداء « ينصر زيد عمرا» بوده سپس فاعلش را كه « زيد » باشد نام نبرده و بجاى فاعل مفعول يعنى « عمرو » را قرار داديم و براى اينكه در ظاهر معلوم باشد كه فعل را مجهول نموده‌ايم « ياء » را مضموم و « صاد » را مفتوح كرديم.

ما كان حرف المضارعة منه: ضمير در « منه » به المبنى للمفعول منه برمى‌گردد.

و ما قبل آخره: ضمير در « آخره » به المبنى للمفعول منه برمى‌گردد.

متن:

و اعلم انّه يدخل على الفعل المضارع « ما » و « لا » النّافيتان فلا تغيّران صيغته، تقول:

لا ينصر، لا ينصران، لا ينصرون الى آخره.

و كذا ما ينصر، ما ينصران، ما ينصرون الى آخره.

ترجمه:

بدان بدرستيكه شأن چنين است بر فعل مضارع دو كلمه « ما » و « لا » نافيه داخل شده پس صيغه و هيئت آنرا تغيير نمى‌دهند چنانچه مى‌گوئى:

لا ينصر (يارى نمى‌كند يكمرد غائب در زمان آينده).